O powstaniu Rusi

Cała historia zaczyna się w VIII wieku, w stuleciu w którym kształtowały się podstawy obecnej Europy. Ogromne znaczenie w tych zmianach odegrał handel. Inicjatywy handlowe wykazywało plemię Fryzów, lud żyjący na wybrzeżu Morza Północnego, który stworzył system miejsc zwanych vikami lub emporiami, w których magazynowano towary do dalszej dystrybucji. Podobne centra handlowe pojawiły się od początku VIII wieku także w Danii i dość szybko na terenie całej Skandynawii, a nawet, za pośrednictwem plemion skandynawskich, wśród zachodnich Słowian, u Obodrytów i Wieletów. Także szwedzka dynastia królewska wzięła aktywny udział w tym handlu, tworząc na jeziorze Mälaren, na wyspie Björkö, emporium znane pod nazwą Birka. Intensyfikacja handlu spowodowała aktywację kontaktów z obszarami Europy Wschodniej.

Wcześniejsza znajomość tej części Europy przydała się Wikingom do intensyfikacji relacji handlowych i aktywności na tym polu. Stało się to z chwilą objęcia władzy w kalifacie arabskim (obecny Irak), przez dynastię Abbasydów. Nowe elity władzy, w odróżnieniu od ascetycznych Umajadów, miały wielkie potrzeby posiadania luksusowych towarów, wśród których dominowały eleganckie futra i niewolnicy, w tym ogromnym zainteresowaniem cieszyły się kobiety. Wikingowie szybko odpowiedzieli na zapotrzebowanie arabskich odbiorców. Ich kolejnym krokiem było rozpoczęcie zdobywania rozlicznych towarów na terenach Europy Wschodniej. O powodzeniu ich działania świadczą odkrywane przez archeologów skarby, składające się ze srebrnych monet arabskich, dirhemów, które napływały w dużych ilościach do ludów zamieszkujących region Morza Bałtyckiego.

Aby ułatwić sobie działalność handlową i kontakty, Wikingowie założyli duże centrum handlowe, w niedużej odległości od jeziora Ładoga, nad rzeką Wołchow, w miejscu zwanym Adlejgjuborg (obecnie Stara Ładoga). Miejsce to odegrało istotną rolę historyczną i aż do XI wieku było zdominowane przez Wikingów. W tym miejscu mieściło się także centrum organizacji politycznej, zwanej kaganatem Rusów.

Obie nazwy wymagają wyjaśnienia. Najpierw Rusowie. Najwcześniej mówi o nich jedna z kronik Franków, gdzie pod rokiem 839 zapisano wizytę w Ingelheim, w rezydencji cesarza Ludwika Pobożnego, posłów z Konstantynopola, z którymi przybyła grupa ludzi nazywających się Rusami, po grecku Rhos. Pytani przez cesarza kim są, odpowiedzieli, że ich władca nazywa się chacanus. Tytuł władcy Rusów, chacanus, to tytuł najwyższego władcy Chazarów, kagana, stojącego na czele arystokracji rządzącej jedynym imperium wschodniej Europy.

W literaturze bizantyjskiej, arabskiej i perskiej, opisującej Europę Wschodnią w IX wieku, Rusami nazywano osiadłych tam Skandynawów. Według latopisu Powieść minionych lat, autorstwa kronikarza Nestora z Kijowa (1050-1114), dzieła spisanego ok. 1113 roku, tak przedstawia się legenda o narodzinach Rusi: Legenda o Ruryku: lata 6370 (czyli, rok 862; Ruś za wzorem Bizancjum liczyła lata od początku świata) wygnali Waregów za morze i nie dali im dani; i sami poczęli się rządzić i nie było u nich sprawiedliwości; i powstał ród przeciw rodowi, były zwady i poczęli wojować sami ze sobą. Powiedzieli sobie: Poszukamy księcia, by nami władał według porządku i prawa. Szli za morze ku Waregom ku Rusi, bowiem tak się zwali ci Waregowie Rusią jako się drudzy zowią Szwedami, inni Normanami, Anglami a inni Gotami; takoż i ci się zwali. Rzekli Rusi Czudowie, Słowianie, Krywicze i Wesowie: Ziemia nasza wielka jest i obfita, a ładu w niej nie ma; pójdźcie, więc rządzić i władać nami. I wybrali się trzej bracia z rodami swoimi, wzięli z sobą wszystką Ruś i przyszli do Słowian najprzód i obwarowali gród Ładogę i siadł Ruryk najstarszy w Ładodze, a drugi Sineus w Białym Jeziorze, a trzeci Truwor w Izborsku. Od tych Waregów Nowogrodzianie nazwani zostali Rusią; i są dziś ludzie nowogrodzcy rodu wareskiego, a pierwej byli Słowianami. Po dwóch zaś latach umarł Sineus i brat jego Truwor. I objął Ruryk sam wszystką ziemię i przyszedłszy nad Ilmeń obwarował gród nad Wołchowem i nazwał go Nowogród. I osiadł w nim jako książę i rozdawał dostojnikom swoim włości i grody. A w tych grodach Waregi są przybysze, zaś pierwsi osadnicy są w Nowogrodzie Słowianie.