Prof. Daria Nałęcz
Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych

Wystawa przygotowana przez Trybunał Konstytucyjny Rzeczypospolitej Polskiej i Archiwum Główne Akt Dawnych, we współpracy z Fundacją Książąt Czartoryskich w Krakowie, „Idee europejskie w tradycji prawno-państwowej Rzeczypospolitej Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego” przekonywująco udowadnia, że Polska przystępuje 1 maja 2004 r. do Unii Europejskiej jako kraj głęboko w Europie zakorzeniony, współtworzący jej duchowe dziedzictwo, urzeczywistniający w swej praktyce państwowej i ustrojowej rozwiązania prekursorskie, które znalazły swe odpowiedniki w innych krajach kontynentu znacznie później. Za tę koncepcję ekspozycji winniśmy organizatorom wielką wdzięczność.

Imponujący, europejski dorobek Polski zaprezentowany został w trzech cyklach tematycznych. Pierwszy ukazuje doświadczenia unijne w polskiej teorii i praktyce państwowej. Możemy przekonać się jak Rzeczpospolita Obojga Narodów urzeczywistniła przed ponad pięcioma wiekami ideę dzisiejszej Unii Europejskiej stając się miejscem, gdzie z zachowaniem własnej odrębności, spójnie mogły funkcjonować człony wspólnoty wyrosłe z odmiennych tradycji i doświadczeń.

Sukces tej polityki był możliwy dzięki upowszechnieniu ducha wolności i tolerancji. Co prawda przywileje wolnościowe miały ograniczony zasięg i obejmowały tylko stan szlachecki, to jednak nie sposób nie zauważyć, iż  był to stan bardzo liczny w porównaniu z innymi państwami europejskimi, proporcjonalnie liczebniejszy niż grona osób dysponujących prawami wyborczymi w przodujących demokracjach europejskich XIX wieku. Możemy zatem być dumni z tego, że w czasach, kiedy Europa pogrążała się w ogniu wojen wewnętrznych, wojen religijnych, Polska rozkwitała jako kraj wielu potrafiących współżyć ze sobą narodów, wyznań, kultur, państwo gwarantujące wolność słowa, zgromadzeń, wyboru religii. To imponujące dziedzictwo prezentuje drugi i trzeci cykl tematyczny wystawy.

Warto, aby tę wystawę mogli obejrzeć nie tylko Polacy, ale także obywatele państw Unii Europejskiej. Pozwoliłoby to im zrozumieć, iż polityczna wspólnota europejska poszerza sie o kraj bardzo im bliski i tylko przez bezlitosne wyroki historii skazany przez długi czas na funkcjonowanie poza granicami jednoczącej się Europy.